Insulinooporność u szczupłych - czy to realny problem?

Insulinooporność u szczupłych budzi coraz większe zainteresowanie, ponieważ coraz częściej obserwujemy zaburzenia metaboliczne u osób z prawidłowym BMI. Jednocześnie wiele treści w internecie sugeruje, że „możesz być szczupły i bardzo chory metabolicznie”, choć dane naukowe są bardziej zniuansowane.

Dlatego trzeba oddzielić trzy kwestie:

• insulinooporność potwierdzoną badaniami
• fenotyp TOFI
• nadrozpoznawalność wynikającą z błędnej interpretacji HOMA-IR

Czym jest insulinooporność u szczupłych?

Insulinooporność oznacza obniżoną odpowiedź tkanek na działanie insuliny, dlatego trzustka musi wydzielać jej więcej, aby utrzymać prawidłową glikemię.

U osób z BMI <25 kg/m2 problem może występować, jednak mechanizm często różni się od klasycznej insulinooporności w otyłości.

Najczęściej obserwujemy:

• zwiększoną ilość tkanki tłuszczowej trzewnej
• niską masę mięśniową
• niską aktywność fizyczną
• predyspozycje genetyczne

Jednak sama szczupłość nie chroni przed zaburzeniami metabolicznymi, choć jednocześnie istotnie zmniejsza ryzyko w porównaniu do otyłości.

Fenotyp TOFI – thin outside, fat inside

Fenotyp TOFI oznacza osobę szczupłą z nadmiarem tłuszczu trzewnego. Badania obrazowe pokazują, że część osób z prawidłowym BMI ma podwyższoną ilość VAT, dlatego ich ryzyko metaboliczne może być wyższe niż sugeruje masa ciała.

Jednocześnie skala zjawiska jest często wyolbrzymiana. W populacji europejskiej odsetek szczupłych z istotnie podwyższoną insulinoopornością jest wielokrotnie niższy niż w populacji z nadwagą.

Co istotne:

• BMI nie ocenia rozmieszczenia tkanki tłuszczowej
• obwód pasa koreluje silniej z ryzykiem metabolicznym
• masa mięśniowa istotnie poprawia wrażliwość insulinową

Jak często insulinooporność u szczupłych jest realnym problemem?

Dane epidemiologiczne pokazują, że:

• u osób z BMI <25 insulinooporność występuje znacznie rzadziej niż w otyłości
• jednak w populacjach azjatyckich ryzyko jest wyższe przy niższym BMI
• niska masa mięśniowa istotnie zwiększa ryzyko metaboliczne

Jednocześnie wiele rozpoznań opiera się wyłącznie na HOMA-IR, który ma ograniczoną czułość i swoistość. Dlatego interpretacja powinna uwzględniać kontekst kliniczny.

HOMA-IR – kiedy wynik nie oznacza choroby?

HOMA-IR jest wskaźnikiem pośrednim, ponieważ opiera się na glikemii i insulinie na czczo. Jednak:

• nie mierzy dynamicznej odpowiedzi organizmu
• zależy od zmienności dobowej insuliny
• nie jest złotym standardem

Złotym standardem pozostaje klamra euglikemiczna, jednak w praktyce klinicznej stosuje się ją rzadko.

Dlatego podwyższony HOMA-IR u osoby szczupłej bez innych czynników ryzyka nie zawsze oznacza klinicznie istotną insulinooporność.

Czy insulinooporność u szczupłych zwiększa ryzyko cukrzycy?

Tak, jednak skala ryzyka zależy od kontekstu.

Jeżeli występują:

• wywiad rodzinny
• stłuszczenie wątroby
• wysoki obwód pasa
• mała masa mięśniowa

ryzyko progresji rośnie.

Natomiast izolowany, nieznacznie podwyższony HOMA-IR bez innych zaburzeń rzadko prowadzi do cukrzycy typu 2 w krótkim okresie.

Rola tkanki mięśniowej – niedoceniany czynnik

Mięśnie odpowiadają za około 70-80% wychwytu glukozy po posiłku, dlatego niska masa mięśniowa może zwiększać insulinooporność niezależnie od masy ciała.

Co istotne, trening oporowy:

• zwiększa GLUT4
• poprawia wrażliwość insulinową
• obniża insulinemie poposiłkową

Efekt jest mierzalny już po kilku tygodniach regularnych ćwiczeń.

Czy każdy szczupły z wysoką insuliną wymaga leczenia?

Nie.

Leczenie farmakologiczne powinno być rozważane tylko wtedy, gdy:

• występuje stan przedcukrzycowy
• współistnieje PCOS
• pojawiają się inne czynniki ryzyka

W przeciwnym razie podstawą jest:

• trening oporowy
• zwiększenie aktywności NEAT
• poprawa jakości diety
• redukcja tkanki trzewnej

Co jest faktem, a co marketingiem?

Fakt:

• Insulinooporność u szczupłych istnieje.
• Tkanka trzewna i niska masa mięśniowa mają znaczenie.
• Ryzyko metaboliczne nie zależy wyłącznie od BMI.

Przesada:

• Każdy szczupły z HOMA-IR >2 ma poważne zaburzenia.
• Insulinooporność u szczupłych jest równie częsta jak w otyłości.
• Każda wymaga metforminy.

Podsumowanie

Insulinooporność u szczupłych jest realnym, choć rzadziej występującym zjawiskiem. Jednak jej rozpoznanie wymaga kontekstu klinicznego, ponieważ pojedynczy wskaźnik laboratoryjny nie jest wystarczający.

Dlatego kluczowe jest:

• ocena składu ciała
• analiza stylu życia
• interpretacja wyników w kontekście objawów

W praktyce klinicznej większym problemem pozostaje otyłość trzewna, natomiast nadrozpoznawalność insulinooporności u szczupłych może prowadzić do niepotrzebnej medykalizacji.

Przeczytaj moje inne artykuły np.: Cholesterol a geny – kim są hyper responders i czy jaja naprawdę podnoszą LDL?

Źródła

• Metabolically obese, normal-weight individuals: prevalence and predictors
• Visceral adiposity and cardiometabolic risk in normal-weight individuals
• Association of low muscle mass with insulin resistance and metabolic syndrome
• Exercise training improves insulin sensitivity: a meta-analysis of randomized controlled trials
• Hyperinsulinemic-euglycemic clamp technique
• Standards of Care in Diabetes – Diagnosis and Classification of Diabetes
• Metabolic obesity in normal-weight individuals: pathophysiology and clinical implications